dB 8. sayı    mayıs 2000

 
Çağdaş Sanatçı Derken


Nevhiz Tanyeli

RİB haber (M.Ü. A.E.F. Resim-iş Böl. Mez. Der. Yayını), 6.Sayı Nisan - Mayıs 1995 H62©

 

Gelişme yeteneği sonsuz, doğan, ölen, seven, acı çeken, düşünen, canlı kalmaya çabalayan, korkak, cesur, bilgisiz, bilge, yeryüzündeki tüm değerlerin yaratıcısı ve bu değerleri yok da sayabilen, yaşamın öznesi insan, bilincinin gelişmeye başlamasından bu yana çevresinde olup bitenleri anlamaya, kavramaya, yorumlamaya çalışıyor sanatçı da.

İnsanın sınırsız birleşme, yaşantıları ve düşünceleri paylaşma yetisini yansıtan, bireyin bütünle kaynaşması için vazgeçilemez bir araç olan sanat etkinliğinin sanatsal bildirime aracılık etme işlevi, tüm diğer işlevlerinin gerçekleşebilmesinin ön koşulu.

Sanat etkinliğinin öznesi durumundaki çağdaş sanatçı ise, sanatçının iç dünyasının dış dünyadan bağımsız olmadığının ayrımında. İnsanın öteki insanları, dünyayı, tarihi anlama, değiştirme, insanileştirme olanaklarını arama yolunda ön saflarda. Yapıtına dünya karşısındaki tutumunu göstergeleme çabasını yüklüyor.

Dünyayı olduğu gibi öpüp başına koymanın, toplumsal varlıklar olarak bize miras kalan amaç ve değerlerin tümünü yadsımak demek olacağının bilincinde.

İnsanın öz varlığına ilişkin niteliklerin korunmasından, yetilerinin yadsınmamasından yana çağdaş sanatçı.

Yansız olunabileceğini varsayanların, medyanın yönlendirdiği, altüst olmuş değerler dünyasında yaşayanların, iletişim ve etkileşim yeteneğini yitirmişlerin baskın olduğu bir ortamda, birey olmayı seçmiş.  Bireyciliği değil ama.  Bilince,  etkin ve etken olmaya, iletişime yönelik.

Rüyaların,  masalların,  uykunun hendeseleri olduğu gibi, sanatın da kendine özgü, hem de kıpırdak mı kıpırdak hendeseleri, yasaları, kuralları, dizgeleri var.

Acımasız, ucu sivri bir bıçakla gezinir sanatçı yapıtlarının içinde, durmadan irdeler onları. Sancılı bir süreçtir bu.

Çağdaş sanatçı, yaratıcı emeğin yaratıcı emeğe eklendiği, tarihsel sanat zincirinin halkalarının birbirinden yalıtlanamayacağının ve kendi sanatsal yaşantısının bu zincirden kopuk düşünülemeyeceğinin de bilgisinde.

Salt yenilik için yeninin, nedensiz biçimlerin peşinden koşmuyor. Hoşnutlardan, uyarcalardan olmadığı için yeniyi, yeni anlamları, yeni özleri en uygun biçimde dile getirmek istiyor.

Yapay ve yalınkat olmayan, canlı, yoğun ve yaşamı derinlemesine yorumlayabilmesine, tikel olanı tümel olana dönüştürmesine elveren, özgün bir dil oluşturmaya çalışıyor çağdaş sanatçı.

Onun için sanat etkinliği, yeryüzünde karanlıklar içinde kaybolandan selam getiren, yaşamın dinamiğini, şimdi, geçmiş ve gelecek arasında hep var olan bağlantıyı, gel-gitleri içeren bir zaman ve mekan kavramının sanat yapıtı aracılığı ile yaşanmasına olanak veren çağdaş ve evrensel bir sanat dili oluşturmayı hedefleyen, bir adı da hasret olan bir serüven.

Yaratıcılık bilinci yoğunlaşmış olanın, yaşananla yetinmeyenin, insanın gizilgüçlerini, öz değerlerini yaşama yansıtabileceği bir dünyaya ve dönüşüme duyulan özlemi iletmenin serüveni.

Çağdaş sanatçı, tedirgin etmeyi de göze alarak, sanat alımlayıcısını yeni sorular sormaya, bu soruları yanıtlamaya yönlendirebilecek, onda kendisini değiştirme, bir sanat yapıtı gibi yeniden düzenleme, yaşamı savunma, olumlama coşkusu yaratabilecek, yaşamın çok boyutluluğuna denk bir dil ve yöntem geliştirme gereksiniminde. Bu doğrultuda bir iletişim alışılmış biçimlerle gerçekleşemez. Yeni özler, yeni biçimleri gereksinir. Yeni anlatım yolları ise ancak tüm insanlığın kültürel ve sanatsal biriminden el alarak ve içeriğin gereklerinden doğduğunda anlamlı, değerli ve kendi içinde tutarlı olabilecektir.

Bir geçişli eylemdir sanatsal etkinlik. Öznesi  tükenmeyen, geçişliliği engin, güzelim bir eylem.

En güzel, en ışıklı bilmece olan yaşamı yorumlarken, dış ve iç gerçeklikleri sanatsal imgelere, kendi özgül göstergeler dizgesine, sanat yapıtına dönüştürüp maddeleştirirken, sanatçının yaşadığı yaratıcı süreci, yapıtla buluştuğunda, sanat alımlayıcısın da, kendince, yeni, başka bir yaratıcı süreç olarak yaşanmasına, yaşamın gizlerini kavramasına olanak veren aşkın bir ildir sanat.

Ancak kod anahtarlarını okuyarak paylaşabiliriz sanatçının evrenini. Ve yaşam da aşkın olabilir, bu yoğun iletişimin bir yaratıcı süreç olarak yaşanmasının yaygınlaşabildiği koşullarda.